Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), bireylerin gelecekteki emeklilik dönemlerinde maddi güvence sağlamak amacıyla tasarlanmış bir tasarruf sistemidir. Bu sistem, bireylerin emeklilikleri için düzenli olarak tasarruf yapmalarını ve bu tasarruflarını uzun vadeli yatırımlara yönlendirmelerini sağlar.
Bir çalışan emekli olduğunda aylık geliri yaklaşık olarak yarıya inmekte ya da daha düşük olabilmektedir. Emeklilik döneminde de aynı yaşam standardını koruyabilmemiz için sosyal güvenlik sisteminin tamamlayıcısı niteliğinde olan bireysel emeklilik sistemi hayata geçirilmiştir.
Bu sisteme dahil olabilmek için çalışan olmak gerekmez ya da belli bir yaş şartı yoktur. Bir ev hanımı ya da yeni doğmuş bir bebek de bireysel emeklilik sisteminin katılımcısı olabilir.
Bireysel emeklilik sistemine dahil olduğumuzda, sisteme belli periyotlarda ve belli tutarlarda düzenli ödeme yapmamız gerekir. Yaptığımız ödemeler emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir ve ayrıca birikimimize yaptığımız ödemenin %30’u kadar devlet katkısı ilave edilmektedir. Bu sayede birikimlerimiz fonlardaki değer artışları sayesinde büyürken, devlet katkısı ile ilave %30 getiri sağlanmış olur. Ayrıca devlet tarafından sunulan bu katkı da çeşitli yatırım araçlarında değerlendirilmekte ve devlet katkısı üzerinden elde edilen getiri de katılımcının hesabına aktarılmaktadır.
Bireysel Emeklilik Sistemi’ne katıldıktan sonra emekli olmak için resmi olarak emekliliğe hak kazanmanız gerekmez. BES’te emekli olmak için en az 10 yıl boyunca katkı payı ödemeniz ve 56 yaşını doldurmuş olmanız gerekir. Bu şartlar sağlanmadan sistemden çıkış yapılması durumunda bireysel emeklilik hesabındaki devlet katkı payının tamamı alınamamaktadır. Örneğin, 3 yılı doldurmadan sistemden çıkarsanız devlet katkı payından bir gelir elde edemezsiniz. Sistemde 3 ila 6 yıl arasında kalınması durumunda %15, 6 ila 10 yıl arasında kalınması durumunda %35 oranında katkı payı alınabilirken, 10 yılın tamamlanması ancak 56 yaş şartının sağlanmaması durumunda katkı payının %60’ına hak kazanılmaktadır.
Bireysel emeklilik sisteminde bazı özel durumlar dışında kısmi çıkış yapılamamaktadır. Yani birikimin yalnızca bir kısmının talep edilmesi mümkün değildir. Konut alımı, evlenme, eğitim ve doğal afet hallerinde BES katılımcılarına sistemden ayrılmadan hesabındaki birikim tutarının yüzde 50’sine kadar kısmen ödeme yapılabilmektedir.
Bireysel emeklilik sistemi üzerinden emekliliğe hak kazandığınızda hesabınızda birikmiş olan tutarın tek seferde toplu olarak ödenmesini isteyebileceğiniz gibi, bireysel emeklilik şirketi ile yapacağınız plan dahilinde belli periyotlarda, örneğin aylık, ödeme yapılmasını isteyebilir, ya da yaptıracağınız yıllık gelir sigortası ile ömür boyu veya belirli süreler için düzenli olarak emekli maaşı alabilirsiniz.
Bireysel emeklilik sisteminde birikimlerin hangi fonlarda değerlendirileceğine katılımcılar karar vermektedir. Örneğin, birikimlerinizi hisse senedi, altın, devlet tahvili gibi çeşitli yatırım araçlarına yatırım yapan fonlar arasında dağıtabilirsiniz. Katılımcılar yılda 12 kez fon değişikliği yapma hakkına sahiptir. Bu sayede katılımcıların portföylerini kısmen de olsa aktif olarak yönetebilmesi imkânı sağlanmaktadır.
Nasıl bir varlık dağılımı yaptığınız, ileride elde edeceğiniz getiriyi ve karşılaşabileceğiniz riskleri etkilemektedir. Türkiye ve dünyadaki yatırım araçlarının geçmiş getiri verilerine bakıldığında, uzun vadede en yüksek getirilerin hisse senedi yatırımlarından elde edildiği görülmektedir. Bununla birlikte, hisse senetlerine yapılan yatırımlar her zaman iyi sonuçlanmamıştır. Örneğin ülkemizde BİST 100 endeksi 2013 ve 2021 yılları arasındaki 9 yılda toplam 3 kat artarken, bu dönemde enflasyon 3,2 kat artmış ve BİST 100 yatırımcısı reel olarak negatif bir getiriyle karşılaşmıştır. Ancak hesaplamaya 2022 yılını da dahil ettiğimizde enflasyonun bu dönemde 5,3 kat arttığı ve BİST 100’ün ise 9,2 kat arttığı görülmektedir. Benzer şekilde, 2007 yılında başlayan küresel kriz nedeniyle 2007 ve 2009 yılları arasındaki 17 aylık dönemde dünya borsaları yaklaşık %50 değer kaybetmiştir. Bu nedenle 2009 yılında emekli olan ve birikimlerinin tamamını hisse senedi fonlarında tutmuş olan kişiler emeklilik birikimlerinin yarısını emekli olmadan önceki son iki yılda kaybetmiştir. Bu bakımdan, riskli yatırım araçlarına yapılan yatırımın zamanlaması oldukça önemlidir.
Kişinin emeklilik yaşına eğer daha uzun yıllar varsa, portföylerinde daha çok riskli varlıklara ağırlık vermesi, emeklilik yaşı yaklaştıkça porföylerinde riskli varlıkların ağırlığını azaltması ve daha az riskli ya da risksiz varlıkların ağırlıklarını artırması genel olarak kabul görmüş bir uygulamadır. Bununla birlikte risk almaktan hoşlanmayan bireylerin riskli yatırım araçlarına yatırım yapan emeklilik yatırım fonlarından uzak durması gerekmektedir. Varlık dağılımına karar vermeden önce bir yatırım danışmanı ile görüşerek size en uygun olan dağılımı belirlemek önemlidir.
Bireysel emeklilik fonları yalnızca bireysel emeklilik şirketleri tarafından kurulabilmekte ve sermaye piyasası kurulu tarafından yetkilendirilmiş olan portföy yönetim şirketlerinin profesyonel portföy yöneticileri tarafından yönetilmektedir. Bu fonlar Takasbank’ta saklanmaktadır. Bu nedenle, bireysel emeklilik şirketi ya da portföy yönetim şirketlerinin iflas etmesi gibi bir risk fon sahiplerini etkilemez.
Bu içerik, konkordato ilanları, konkordato talep eden firmalar, konkordato sürecindeki şirketler ve güncel konkordato kararlarını takip etmek isteyen kullanıcılar için hazırlanmıştır. Konkordatotakip.com üzerinden Türkiye genelindeki geçici mühlet kararları, kesin mühlet kararları, tasdik ve ret kararları, konkordatodan iflas kararları ve diğer konkordato süreçleri düzenli olarak takip edilebilmektedir.
